|
Ulica Nowomiejska nazywana
kolejno: Platea Novae Civitatis, platea ad Novam Portam, ulica ku Nowomiejskiej Bramie, ulica ku Nowemu Miastu. Od połowy XVII wieku - Nowomiejska. Powstała przy lokacji miasta jako część głównego szlaku komunikacyjnego miasta (Świętojańska - Rynek - Nowomiejska), biegnąca z północno-zachodniego naroża Rynku do Bramy Nowomiejskiej, i za nią do zbiegu ulic Długiej, Freta i Mostowej, gdzie powstał plac przedbramny.
W pobliżu Bramy Miejskiej mieściła się łaźnia, na której zbudowanie uzyskali mieszczanie w 1376 roku specjalny przywilej od księcia. W przywileju tym książę zastrzegł sobie prawo bezpłatnego korzystania, jeden raz w tygodniu, wraz z małżonką i dworem. W 1469 r. wójt warszawski Jan Wilk ceduje prawa do łaźni na mieszczan zastrzegając by jeden dzień w tygodniu przeznaczać na kąpiel biedaków miejskich. Także duchowieństwo miało prawo raz na dwa tygodnie kąpać się oraz golić brody i tonsury bez żadnych opłat.
Na narożniku Nowomiejskiej i Mostowej w XVIII wieku mieściła się kordegarda, odwach oraz areszt straży marszałkowskiej. Po drugiej stronie znajdował się szpital św. Ducha, rozbudował się również klasztor Paulinów.
W w wieku XVI przy ul. Nowomiejskiej w obrębie murów na 16 działkach stało 12 domów murowanych, z których 8 po stronie zachodniej, nieparzystej (numery 3-7, hip. 178-171 ), stanowiły ciąg na długich działkach, ciągnących się w stronę Szerokiego Dunaju, po stronie parzystej 4 domy (numery 4-10, hip. 156, 51, 157-8); najstarsze z 1. ćw. w. XVI. W ciągu w. XVII i 1. połowy wieku XVIII (przed 1743) zabudowany został także obszar przyległy do murów obronnych, z międzymurzem Bramą Nowomiejską i jej przedbramiem (Barbakan). Z domów tych kamienicę nr 21, hip. 168 (na terenie dzisiejszej ul. Podwale) rozebrano w 1819, kamienicę nr 19, hip. 170 w 1937-8 (przy pracach konserwatorskich nad murami), a po zniszczeniach 1944 domy nr 16, hip. 161, 18/20, hip. 162/3, 22, hip. 164 i 24, hip. 165 (w związku z rekonstrukcją Barbakanu).
W XVIII wieku Nowomiejska należała do ulic zamieszkałych przez najzamożniejszych: kupców, dygnitarzy, patronów sądowych. W Bramie Nowomiejskiej prowadzona była księgarnia Macieja Szczepańskiego, zaś w kamienicy Pod Złotym Orłem (Nowomiejska 12) jedna z pierwszych w Warszawie kawiarni Francuza P. Duvala. W okresie nieco późniejszym uliczka znana z szynków, traktierni i kawiarni.
Pozostałe kamienice zburzone prawie całkowicie w 1944, odbudowane 1949-54. Podwórza strony parzystej, po ostatniej wojnie powiększone i połączone, tworzą wspólne wnętrza z podwórzami Strony Dekerta Rynku i nieparzystej strony od ul. Krzywe Koło, zagospodarowane jako lapidarium Muzeum Historycznego m. st. Warszawy. |
12