Rynek Starego Miasta - strona Dekerta

Rynek Starego Miasta
strona Dekerta

Rynek 28, hip. 56 - kamienica Falkiewiczowska

Rynek 28, hip. 56, kamienica Falkiewiczowska (Susliżyńska, Miodownikowska). Narożna ul. Krzywe Koło. Pierwotna parcela na całą głębokość bloku (część tylna od w. XVI okresami w rękach innych właścicieli, zob. ul. Krzywe Kolo nr l i 3), wcześnie zabudowana (szczątki drewnianych budynków gospodarczych z w. XIV na dawnym podwórku, obecnie ul. Krzywe Koło nr l). 1458 wymieniony dom rynkowy jako własność burmistrzowskiej rodziny Beneszów, haftarzy i kupców. w roku 1499 kamienica wzmiankowana po raz pierwszy, którą w tymże roku Beneszowie odstąpili burmistrzowi Marcinowi Roli.
Często przebudowywana: przed 1553-66 przez Marcina Susligę, dziedziczącego od 1539 po Rolach; jeden z następnych właścicieli Mateusz Sawicki, pisarz litewski, starosta mielnicki, odbudował ją po pożarze i uzyskał w 1570 libertację.
W 1603 roku przeprowadzono gruntowny remont pod kierunkiem muratora Antoniego (Antonio de Galia) na zlecenie właścicieli Szulców, miodowników. Rozebrano wówczas szczyt oraz wzmocniono trzema filarami fundamenty zarysowującej się ściany od strony Krzywego Koła. Po 1628 własność Stanisława Falkiewicza (Falkowicza), aptekarza, burmistrza, który z czasem wszedł w posiadanie całej parceli (Krzywe Koło nr l, hip. 56 i nr 3, hip. 198), należącej do jego spadkobierców przez ponad sto lat. Następni właściciele to: Mieszkowscy, Romanowscy, Myśliborscy i Henryk hr. Potulicki z Obór. W połowie XIX w. mieściła się tu gospoda.
W roku 1643 gruntowna przebudowa (data na attyce); nadaną wówczas formę i układ zachowała kamienica z niewielkimi zmianami do 1944.
W czasie Powstania Warszawskiego kamienica została całkowicie wypalona. W latach 1951-1953 odbudowana w stylu wczesnobarokowym wg. projektu Stanisława Żaryna
Jest to ostatnia kamienica w ciągu kamienic należących do Muzeum Warszawy.

Postacie na szczycie kamienicy to Matka Boska (w środku), św. Stanisław (biskup) i św. Elżbieta
patroni Falkiewicza i jego żony.

Rynek 30, hip. 55, kamienica Kazubowska

Rynek 30, hip. 55, kamienica Kazubowska (Mamotowska, Baryczkowska, Grekowska).
W 1427 r. wzmiankowany dom Mathiasa Mamota, rzeźnika, który zbudował kamienicę wymienioną po raz pierwszy 1453, zapewne jednotraktową.
Pod koniec XV i na początku XVI wieku własność patrycjuszowskiej rodziny Kazubów, a od 1540 Baryczków. Od ok. 1659 własność Piotra Koryckiego męża Zuzanny Baryczkówny, szafarza królewskiego, który 1680 dokonał gruntownej przebudowy; wówczas wykształcony ostatecznie trzytraktowy układ na gotyckiej osnowie, z wprowadzeniem na każdym piętrze pomieszczeń kuchennych w środkowym trakcie, a ponad nim latarni.
Przed 1703 kupiona i przebudowana przez Krzysztofa Kisza, winiarza, Greka z pochodzenia. Następnie należała do jezuitów (przed 1743-54?). W. XIX własność Schroderów, Szymanowskich, kupca Michała Wilczana i jego sukcesorów (1867-1915?).
Ostatnimi właścicielami: Tadeusz Borowski, Jan Wierusz-Kowalski, Władysław Brunon Pachulski.
W 1928 - remont i dekoracja malarska elewacji wyk. przez Wacława Górowskiego.

Po zniszczeniu 1944 zachowane mury i sklepienia piwnic, ściany wewnętrzne i częściowo sklepienia parteru, ściany szczytowe; fasada (z portalem i kratą nadświetla) popękana i wychylona od pionu wymagała rozebrania.Kamienica odbudowana 1950-3 wg proj. Stanisława Źaryna przy współpracy Jerzego Majdeckiego, w nawiązaniu do stanu sprzed 1944. Odtworzono fasadę wprowadzając zmiany tylko w przyziemiu; częściowo zachowano układ wnętrza parteru (nowo projektowane: klatka schodowa obsługująca sąsiednią kamienicę i szyb na windę).
1973-4 urządzono w latarni salon widokowy wg proj. Teresy Dobiszewskiej (architektura) oraz Wojciecha Dobiszewskiego i Jerzego Gładkiego (konstrukcja); jednocześnie podniesiono dach od strony podwórza. Kamienia czterokondygnacjowa z mieszkalnym poddaszem, trzytraktowa. Piwnice gotyckie, głównie z w. XVI, z wnękami w ścianie bocznej (od strony nr 28) i schodami na parter.
W przyziemiu kamienny portal z ok. 1680, zamknięty półkolistym, boniowanym łukiem, w którego kluczu gmerk: ukoronowane serce; w nadświetlu krata z tegoż czasu; obok zejście do piwnicy z drzwiami obitymi żelazną blachą i okno w kamiennej opasce (dawne wejście do sklepu). Dekoracja sgraffitowa z atrybutami rzemiosł wyk. 1953 przez Witolda Millera. Dach z blaszaną sterczyną w kształcie kwiatu, umieszczoną asymetrycznie na kalenicy. Od strony podwórzowej w czasie odbudowy dodano balkon.

Rynek 32, hip. 54, kamienica Baryczkowska.

Rynek 32, hip. 54, kamienica Baryczkowska. Stanowiła czoło głębokiej parceli sięgającej Krzywego Koła (zob. Krzywe Kolo nr 7), pozostającej stale w całości w posiadaniu jednych właścicieli (nie dzielonej), o tym samym numerze hipotecznym. W pierwszej połowie XV w. własność Anny, żony Piotra Pielgrzyma, od 1408 wójta warszawskiego. Kamienica wzniesiona przez nich przed 1440, kiedy po raz pierwszy wzmiankowana jako własność Andrzeja Pielgrzyma-Górczewskiego, syna Anny i Piotra, 1439-41 wójta Starej Warszawy. Posesja w rękach Górczewskich do 1501. Następnymi właścicielami burmistrzowska rodzina Landekerów, po których dziedziczył na pocz. w. XVI ich wnuk Jerzy Baryczka, rajca; w posiadaniu tego rodu do 1683. W tym czasie kilkakrotnie przebudowywana. Pierwszy raz zapewne w 1509 (data na tablicy wmurowanej w sieni, zob. niżej), ponownie przed 1562; wówczas (lub w czasie poprzedniej przebudowy) podzielono i sklepiono piwnice, na parterze od frontu wydzielono sklep (na drzwiach do niego z sieni data 1562); wtedy zapewne trzykondygnacjowa..
W pierwszej połowie XVI w. wzniesienie murowanego budynku gospodarczego na tyłach działki (zob. Krzywe Kolo nr 7). Gruntowna przebudowa dla Wojciecha Baryczki St., rajcy, sekretarza i owiesnego królewskiego, upamiętniona tablicą na fasadzie (zob. niżej) z datą ukończenia 1633; zapewne wtedy podwyższono kamienicę o jedną kondygnację, dodając bogatą dekorację wnętrza, a w fasadzie portal, obramienia okien i attykę. Wygląd nadany wówczas kamienicy przetrwał do dziś.
W latach 1683-1808 własność Minasowiczów, ormiańskiej rodziny kupieckiej. W końcu w. XVIII i za czasów pruskich mieściła się tu fabryka skór Cadra. W 1851 zakwalifikowana do rozbiórki; 1852 remontowana przez budowniczego Leona Żakowskiego, współwłaściciela. Wśród późniejszych właścicieli m.i. 1888-1910 rodzina Szancerów. 1911 odkupiona na siedzibę przez Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości od Heleny z Szancerów Szteinberg. W tym samym roku podjęto prace remontowe i konserwatorskie pod kierunkiem Władysława Marconiego, Czesława Przybylskiego, Teofila Wiśniewskiego i Jarosława Wojciechowskiego. oraz otwarcie wystawy. Odsłonięto wówczas na pierwszym piętrze, w izbie od rynku, polichromowane belki stropowe, a w izbie tylnej na ścianach malowany fryz podstropowy, pochodzące prawdopodobnie z drugiej połowy XVII w. (nie zachowane). Wykańczanie niektórych wnętrz przez kilka następnych lat (1917 otwarcie sali posiedzeń wg proj. Zdzisława Kalinowskiego, Zygmunta Kaminskiego i Jarosława Wojciechowskiego). 1928 polichromia fasady wyk. przez Stanisława Kazimierza Ostrowskiego. W 1937 r. kamienica odkupiona przez Gminę m. st. Warszawy z przeznaczeniem (wraz z nr 34 i 36) na Muzeum Dawnej Warszawy. W 1938 rozpoczęcie prac adaptacyjnych i konserwatorskich wg proj. Jana Zachwatowicza (architektura) i Stanisława Hempla (konstrukcja); konserwacja malowideł we wnętrzach przez Jana Rutkowskiego i Mariana Słoneckiego.
Po zniszczeniu 1944 zachowane piwnice, mury wraz attyką, sklepienia parteru (częściowo ze sztukateriami) oraz częściowo detale fasady. Odbudowywana etapami: 1947-50 i 1952-3, prace wykończeniowe do 1957 wg proj. Stanisława Żaryna, na podstawie przedwojennej dokumentacji, w nawiązaniu do stanu z pierwszej połowy XVII w., z pominięciem malarskiej dekoracji fasady z 1928 i pomieszczenia mieszkalnego na poddaszu od strony podwórza. Do odbudowy weszły wszystkie zachowane elementy. - Manierystyczna. Czterokondygnacjowa, trzytraktowa. Piwnice gotyckie, w większości z w. XVI. Na parterze sień przelotowa. Dekoracja architektoniczna parteru z 1633, częściowo rekonstruowana. Sześć kamiennych portali, drzwi żelazne z datą 1562. W sieni wmurowane kamienne tablice związane z rodem Baryczków: l. tablica erekcyjna kamienicy z 1509, późnogotycka, częściowo zniszczona, czytelny anioł z rozłożonymi skrzydłami w zwieńczeniu, część liter i daty (..09) oraz inicjały AB; przeniesiona prawdopodobnie 1629 do spichrza Baryczków na ul. Brzozowej nr 22, a 1912 z powrotem do kamienicy rynkowej; 2. relikt tablicy erekcyjnej kamienicy z 1633 (kopia na fasadzie); 3. płyta nagrobna Bony i Barbary, córek Wojciecha Baryczki, (znaleziona na terenie posesji Bugaj nr 19).
Pod oknem pierwszego piętra tablica (wiernie zrekonstruowana, pozostałość oryginalnej w sieni) z datą 1633 zakończenia budowy kamienicy i genealogią Baryczków, kamienna w kartuszowym obramieniu.

tekst w języku łacińskim, a jego tłumaczenie poniżej:

Na wieczną chwałę Boga Najlepszego, Najwyższegoku trwałej ojczyzny ozdobie, na własny, przyjaciół
i potom-nych użytek Wojciech Baryczka z Boną Marianówną małżonką, wielkich i najpotężniejszych świętej pamięci
Zygmunta III i Władysława IV Polski i Szwecji królów, najpierw kuchni potem stajni najwierniejszy szafarz, rajca warszawski,
pamięci Stanisława Baryczki rajcy i Jadwigi Kulińskiej - rodziców, Bartłomieja, starszego ławnika i Krystyny Fukierówny - dziadów, Jerzego burmistrza i Jadwigi Bucholcerówny - pradziadów, Piotra i Anny Najjaśniejszych książąt mazowieckich dworzan - prapradziadów i przodków swoich na tej prastarej umiłowanej ziemi budowlę tę, którą widzisz od fundamentów wzniósł w roku od Narodzenia Chrystusa 1693.
Niech strzeże [jej] Pan i święci patronowie.

tekst na podstawie: H. Cieszkowska i H. Kreyser - Gaudium in Litteris . Warszawa 1993

Rynek 34, hip. 53, kamienica Kleinpoldowska

Rynek 34, hip. 53, kamienica Kleinpoldowska (Klekotowska). Wzmiankowana w 1449 jako kamienica, którą Stefan kuśnierz sprzedał Wojciechowi Twarogowi. Od 1452 do końca w. XV własność kuśnierskiej rodziny Klekotów, przez nich przebudowana. Od 1504 w posiadaniu Jerzego Baryczki, który 1516 scedował kamienicę frontową wraz z domem tylnym (zob. ul. Krzywe Koło nr 9) swemu zięciowi Grzegorzowi Bartke (Barthke). 1576 spadkobiercy Baryczków przekazali posesję Piotrowi Cassino; przed 1579 przeszła na własność burmistrza Franciszka Szeligi.
Przebudowana gruntownie w. XVI (zachowane wątki gotyckie do III p.). 1619 kupiona przez Gerarda (Erharda) Klempoldta, budowniczego królewskiego, rajcę, który kamienicę przebudował zmieniając układ na trzytraktowy (z tego czasu m.i. fasada, pierwotnie z attyką, i częściowo wystrój wnętrza). Kleinpoldtowie (o spolszczonym nazwisku Małopolscy) byli właścicielami jeszcze na pocz. w. XVIII.
Ok. połowy XVIII w. własność Paruszewiczów, pod koniec wieku XVIII rodziny Lignau. W 1788 przebudowa dachu pogrążonego na kalenicowy i w związku z tym zastąpienie attyki ścianką osłonową z łukiem (data na więźbie dachowe)). W w. XIX i pocz. w. XX wielokrotne zmiany właścicieli, m.i. 1870-90 rodzina Kwiatkowskich.
W 1928 polichromia fasady wyk. przez Zofię Stryjeńską. 1928-37 własność Polskiego Klubu Literackiego (Penclub) i Związku Zawodowego Literatów Polskich; od 1937 Gminy m. st. Warszawy (z przeznaczeniem na Muzeum Dawnej Warszawy).
Od 1938 prace konserwatorskie i adaptacyjne (przerwane przez wybuch wojny) pod kierunkiem Jana Zachwatowicza przy współpracy Stanisława Hempla (konstrukcja); zainstalowano wówczas m.i. stropy ogniotrwałe zabezpieczające zachowane zabytkowe.
1944 uszkodzona. Kamienica odbudowana 1950-3 (wnętrza wykańczane do 1957) wg proj. Stanislawa Żaryna przy współpracy Józefa Zencikiewicza, wg stanu sprzed 1944. Zmianą w stosunku do okresu przedwojennego były nowo projektowane: klatka schodowa (pozostawiony jednak pierwotny układ biegów), stolarka i krata w oknie parteru; nie odtworzono polichromii Zofii Stryjeńskiej.

Rynek 36, hip. 52, kamienica Pod Murzynkiem

Rynek 36, hip. 52, kamienica Pod Murzynkiem (Imlandowska, Dzianottowska, Ginterowska). 1449 wzmiankowany dom, rok później kamienica, sprzedana przez Syczową Wawrzyńcowi Skoczkowi (zwanemu Skoczybłoto). W końcu w. XV własność Jana Szeligi, następnie jego zięcia Jana Raka, a od 1517 Jerzego Baryczki, burmistrza. Wdowa po nim przekazała ją 1528 Janowi Fierlągowi; w końcu w. XVI własność Jana Himianda, kupca z Norymbergi; obaj właściciele zapewne przebudowywali kamienicę. Od 1613 należała do Jana Kluga, snycerza królewskiego, który 1622 zawarł umowę na jej przekształcenie z budowniczym królewskim Gerardem (Erhardem) Kleinpoldtem. Po pięciu latach niedokończoną kamienicę otrzymał jako kaduk (spadek beztestamentowy) Jakub Gianotti (Dzianotti), serwitor królewski, rajca, burmistrz, kupiec winny, który dokończył przebudowy. 1628 libertacja (zwolnienie od podatków) na 12 lat ze względu na koszt prac.
Wówczas trzytraktowa, czterokondygnacjowa, zwieńczona attyką i ozdobiona sgraffitem (odkryte od strony podwórza), połączona gankiem z oficyną; z tego czasu zachowane do dziś ukształtowanie fasady z portalem i głową murzynka. W drugiej połowie w. XVII właścicielem był Juliusz Ginter (Ginther, Gynter), rajca, burmistrz (do którego należała również stykająca się pod kątem prostym posesja ul. Nowomiejska nr 8). Później właścicielami m.i.: ok. 1743-54 rodzina Jędrzejewiczów, 1789-90 Martin jubiler, 1807-20 Antoni Leobisz jubiler; w. XIX-XX liczne zmiany właścicieli, Od 1922-38 należy do Towarzystwa Dziennikarzy i Literatów Polskich. 1928 rekonstrukcja sgraffitowej dekoracji fasady przez Mariami Malickiego. 1938 kupiona przez Gminę m. st. Warszawy z przeznaczeniem na Muzeum Dawnej Warszawy (wraz z kamienicami sąsiednimi nr 32 i 34).

W tym samym roku rozpoczęcie prac remontowych i konserwatorskich wg proj. Jana Zachwatowicza, przy współpracy Stanisława Hempla (konstrukcja); m.i. założono ogniotrwałe stropy osłaniające belki pierwotnego stropu.
W 1944 jedynie uszkodzona (pokrycie dachu, latarnia). 1948-9 konserwacja wg proj. Stanisława Żaryna, w nawiązaniu do stanu sprzed 1944 (zmieniono tylko schody z pierwszego na drugie piętro, z dwubiegowych na jednobiegowe). - Pięciokondygnacjowa, trzytraktowa. Piwnice nowożytne sklepione kolebkowo, gotyckie jedynie ściany boczne, ceglane z użyciem głazów narzutowych.
Fasada trójosiowa, manierystyczna sprzed 1628. Pod środkowym oknem I p. w okrągłej niszy kopia uszkodzonej w 1944 rzeźbionej głowy murzyna. Dach z wysoką latarnią, w której dwa okna i po środku drzwi na nowy balkon biegnący wzdłuż elewacji.

W okresie PRL-u w ramach indoktrynacji (komunistycznej) na kamienicy tej powieszono tablicę poświęconą Feliksowi Dzierżyńskiemu, który miał tu przemawiać w 1899 r. Feliks Edmundowicz Dzierżyński jak go nazywano w Rosji sowieckiej czyli "czerwony kat" Rewolucji zniknął na szczęście z tej kamienicy. Feliks D. 28 sierpnia 1899 zbiegł z zesłania i przybył przez Moskwę i Wilno do Warszawy. Został ponownie aresztowany w Warszawie 4 lutego 1900 i osadzony w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej.

Rynek 38, hip. 51, kamienica Talentich

Rynek nr 38, hip. 51, kamienica Talentich (Balcerowska, Szumowska, Rongiuszowska, Kurowskiego). Zbudowana ok. 1446 przez Andrzeja Edlingera, który sprzedając kamienicę Piotrowi malarzowi zobowiązał się w tymże roku dokończyć jej budowy, pokryć i całkowicie sklepić (piwnice?). Do 1459 należała do Piotra malarza i jego zięcia Piotra złotnika. 1507-11 w posiadaniu Baltazara (Balcera) Burcholcera, prawdopodobnie przez niego przebudowana; następnie własność Szymona Taschnera, w 1532 sprzedana przez wdowę po nim Mikołajowi Czechowi. Następny właściciel Andrzej Schum prowadził zapewne dalsze prace budowlane. W drugiej połowie XVI w. należała do serwitorów królewskich: aptekarza Antoniego Kazimierza i Wiocha Dominika Maczona. Od 1585 własność Grzegorza Badowskiego; wówczas trzykondygnacjowa i może już zwieńczona attyką (ślad na elewacji od strony kamienicy nr 36); w sieni wydzielono sklep. 1618 wymagała gruntownego remontu (zarysowane ściany, szczególnie tylna, częściowo zawalona). Prace te zostały wykonane jeszcze przez Badowskiego (zm. 1625) lub przez następnego właściciela Krzysztofa Rongiusa (Roniusa), ławnika, pasamonika. Z jego czasów układ trzytraktowy z przejezdną sienią i prawdopodobnie kamienne obramienia okien na piętrach. 1659-69 w posiadaniu Piotra Talentiego, sekretarza królewskiego, który przebudował kamienicę; z tego okresu m.in. portal główny 1663 oraz sklepienia sklepu tylnego i sieni.
1735 właścicielem Maciej Kurowski, szlachcic, kupiec winny; z jego działalnością związana jest krata zamykająca wejście na schody. 1743 kamienica czterokondygnacjowa. Kurowski dokupił posesję od strony Nowomiejskiej nr 6, już wcześniej okresami związaną wspólną własnością z kamienicą Rynek nr 38 (Schum, Talenti); odtąd przez długi czas wspólna parcela w kształcie litery L (od 1784 wspólny nr hip.). 1782 sprzedana przez Józefa Kurowskiego (wnuka Macieja). W w. XIX i początkach XX w. częste zmiany właścicieli, m.in. 1878-1908 Ludwik Holtz. W 1852 usunięto kratę zamykającą wejście na schody, sprzedając ją Przezdzieckim do ich siedziby przy ul. Rymarskiej nr 2/4. Od 1918 współwłaścicielami Josek Ambasz i Henryk Potulicki.

Po zniszczeniu 1944 mury fasady zachowane do wysokości gzymsu wieńczącego, elewacji tylnej do pierwszego piętra, ściany wewnętrzne zburzone do poziomu sklepień na parterze. W 1946 fasada częściowo się zawaliła, w związku z czym została rozebrana. Kamienica odbudowana 1952-53 (wnętrza do 1957), wg proj. Stanisława Żaryna, w nawiązaniu do stanu sprzed 1944; w fasadzie autentyczny portal (pozostała kamieniarka nowa), krata nadświetla i drzwi, w elewacji podwórzowej portal. We wnętrzu zachowano sklepienia parteru (nowe jedynie dekoracje sklepienia w sieni), przywrócono ocalałą przy ul. Rymarskiej kratę, w czasie prac budowlanych odkryto mury antresoli nad przejściami; schody oryginalne tylko do wysokości I p. Przy odbudowie rozebrano oficyny. - Czterokondygnacjowa, trzytraktowa. Wejście na schody zamknięte kutą, ozdobną kratą żelazną w stylu regencji z dwuskrzydłowymi drzwiami, nad którymi bogate zwieńczenie z datą 1737. Fasada czteroosiowa, z boniowanymi narożnikami; w przyziemiu po lewej - kamienny portal barokowy, pierwotnie przejezdny, o arkadowym otworze ujętym w zdwojone boniowane pilastry, dźwigające przerwany przyczółek; w przyłuczach rozety, klucz archiwolty dekorowany łuską, w przyczółku kartusz z gmerkiem Talentich, literami L[audetur] J[esus] C[hristus] oraz P T [Piotr Talenti] i datą 1663; krata w nadświetlu i żelazne drzwi z tego samego czasu. Obok, po prawej, półkoliście zamknięta blenda, w której wejście do piwnicy z drzwiami obitymi żelazną blachą, powyżej zakratowane okienko, dalej (w miejscu dawnego wejścia do sklepu) płytka wnęka zamknięta odcinkowo, w niej zakratowane okno. W podwórzu od strony posesji nr 36 dostawiony nowo projektowany sklepiony ganek arkadowy, nad nim taras z żelazną balustradą dostępny z podwórza.

Siedziba Muzeum Historycznego Miasta st. Warszawy

Księgarnia Muzeum Warszawy tel. 22 2774401

Rynek 40, hip. 50, kamienica Gagatkiewicza

Rynek nr 40, hip. 50, kamienica Gagatkiewicza (Teofilowska, Adamowska, Kotlarzewska, Klemensowska, Montelupich, Majnowska). Zbudowana zapewne przez Teofila, złotnika, właściciela posesji 1494—1514. Pierwsza wzmianka o kamienicy 1506. Rozbudowywana i przebudowywana za następnych właścicieli, w pierwszej połowie w. XVI przez zięcia Teofila, Jakuba Adamowskiego, kotlarza; 1566-74 własność rodziny Sobolów, a następnie Klemensa z Radziwia, aptekarza królewskiego, którzy prowadzą dalsze prace budowlane. Wówczas trzykondygnacjowa (odkryte wątki gotyckie do drugiego piętra włącznie). 1621 odziedziczył kamienicę syn Klemensa Jan, doktor medycyny, burmistrz. Od połowy w. XVII, razem z kamienicą nr 42, należała do Karola Montelupiego, poczmistrza królewskiego, który pod częścią kamienicy nr 40 (skąd jedyne zejście) i pod całą kamienicą nr 42 założył drugą kondygnację piwnic i przebudował kamienicę na trzytraktową (być może z latarnią); w tym czasie trzykondygnacjowa z mieszkalnym poddaszem. W pierwszej połowie w. XVIII należała m.in. do Piotra Riaucourta, bankiera; 1743 czterokondygnacjowa. W w drugiej połowie XVIII w. właścicielami m.in. Franciszek Maynoni, kupiec włoski. Antoni Bamaba Jabłonowski, wojewoda poznański. Zasadnicza przebudowa w końcu w. XVIII związana z osobą ówczesnego właściciela (1792-1813) Walentego Gagatkiewicza, doktora medycyny; założono wtedy m.in. sklepienia parteru, kamienicę połączono gankiem z kuchnią w podwórzu (wzmiankowany 1790), gdzie również stajnia.
Do 1827 należała do drukarza i księgarza Jana (Krzysztofa) Bogumiła Ragoczego, okresowo mieściła się tu drukarnia. Po połowie w. XIX w posiadaniu m.in. Weinertów, 1870-1915 Białowąsów. 1928 polichromia fasady wyk. przez Tadeusza Gronowskiego.
Po zniszczeniu 1944 zachowana fasada (1946 zawalona w czasie huraganu do II p.włącznie), mury i sklepienia parteru w pierwszym i drugim trakcie, ściany szczytowe od strony kamienicy nr 42 do III p., od strony nr 38 do I p., częściowo żeliwna balustrada schodów. Odbudowana 1952-53 (wnętrza do 1957) wg proj. Stanisława Żaryna przy współpracy Józefa Zencikiewicza wg stanu sprzed 1944. Odtworzono fasadę i układ wnętrz z klatką schodową w środkowym trakcie (zmieniony układ tylko między parterem a piętrem); w czasie prac badawczych odkryto w sieni gotycką wnękę z fragmentami malowidła (czytelnego jeszcze w latach pięćdziesiątych) oraz ślady gniazd późnogotyckiego stropu; w związku z tym rozebrano w pierwszym trakcie osiemnastowieczne sklepienia i zainstalowano strop zgodnie z odkrytymi śladami, zmniejszając w ten sposób wysokość pomieszczeń pierwszego piętra od strony rynku; w sieni wmontowano fragment muru gotyckiego z malowidłem przeniesionym z kamienicy Rynek nr 17 (prace konserwatorskie przeprowadził Bohdan Marcom z uczniami). W czasie odbudowy likwidacja oficyn. - Czterokondygnacjowa, trzytraktowa. Dekoracja malarska z emblematem medycyny oraz pultami, motywami kwiatowymi i zwierzęcymi wyk. przez Jana Zamoyskiego.

Siedziba Muzeum Historycznego Miasta st. Warszawy

Rynek 42, hip. 49, kamienica Montelupich

Rynek 42, hip. 49, kamienica Montelupich (Filipowska). Narożna, z oficyną tylną od ul. Nowomiejskiej (zob. ul. Nowomiejska nr 4).
Kamienica wzmiankowana w 1440, kiedy to przeszła na własność Andrzeja Edlingera po teściu Janie Bujno; następnie własność Małodobrych, przez których zapewne przebudowana (1467-1469) Witek Małodobry), później Landekerów, a od 1504 do 1622 Filipowiczów, przez których również przebudowana. W wyniku tych przebudów powstała późnogotycka kamienica dwutraktowa, podpiwniczona, trzykondygnacjowa (zachowane wątki gotyckie), z dekoracyjną wnęką w sieni (odkrytą w czasie odbudowy i zamurowaną) oraz artykułowanymi elewacjami (pozostałością mała wnęka, zapewne okienna, w elewacji od ul. Nowomiejskiej).
W latach 1655-73 w posiadaniu Karola Montelupiego, poczmistrza królewskiego (właściciel sąsiedniej kamienicy Rynek nr 40), który przed 1659 kamienicę przebudował. Nadany jej wówczas wygląd zewnętrzny zachowany został do 1944 r.
Następnymi właścicielami byli m.i.: rodzina Makinich w. XVII/XVIII, żona malarza Barbara Mockowa 1743, rodzina Lingau w. XVIII/XIX. Na pocz. w. XX adaptacja parteru na urząd pocztowy zatarła dawny układ wnętrz. W 1928 roku w czasie remontu elewacji pozostawiono nie otynkowany fragment murów gotyckich oraz wnękę gotycką koło portalu od strony ul. Nowomiejskiej.
Polichromię wyk. Wacław Borowski.

Po zniszczeniu 1944 zachowane elewacje od strony rynku i ul. Nowomiejskiej oraz ściany wewnętrzne i sklepienia do wysokości parteru. W 1946 huragan zwalił szczyt. Od budowana 1950-3 (wnętrza do 1957) wg proj. Stanisława Żaryna przy współpracy Jerzego Majdeckiego.
Zachowano wygląd zewnętrzny wg stanu sprzed 1944, we wnętrzu, w środkowym trakcie zlikwidowano klatkę schodową i wprowadzono szyb na windę. - Czterokondygnacjowa z mieszkalnym poddaszem, trzytraktowa. Piwnice dwupoziomowe, trzytraktowe. Na wysokości I i II p. od strony sąsiedniej kamienicy (Nowomiejska nr 4) odsłonięty fragment ściany gotyckiej, zapewne z w. XVI.
Powyżej parteru cala elewacja dekorowana sgraffitem wyk. 1953 przez Zofię i Romana Artymowskich.
Obecnie siedziba Muzeum Historycznego Miasta st. Warszawy.

Biblioteka Muzeum Warszawy tel. 22 2774381